Col du Tourmalet

De Col du Tourmalet is een bergpas gelegen in de Hautes-Pyrénées in het zuidwesten van Frankrijk.

Land :
Regio :	Midi-Pyrénées
Departement :	Hautes-Pyrénées
Wegnummer :	D918

De Tourmalet is de hoogste bergpas in het skigebied Barèges-La Mongie, het grootste skigebied in de Franse Pyreneeën.
Aan de oostkant ligt La Mongie, een door projectontwikkelaars ontwikkeld wintersportdorp aan de voet van de pistes.
Aan de westkant ligt het meer traditionele dorp Barèges, vanuit hier wordt 's winters geskied, en 's zomers gewandeld.

De Col du Tourmalet is in de wielersport de meest bekende berg van de Pyreneeën.
De Tour de France doet de berg vrijwel elk jaar aan.

Tourmalet betekent letterlijk: slechte omweg.
Dit stamt uit de achttiende eeuw, toen het verkeer naar het dal van de Luz wegens een overstroming van de "Gave de Pau" gedwongen was deze pas te nemen.

Bijnaam van de berg is "Reus van de Pyreneeën".

Vanuit Luz-Saint-Sauveur:

Vanuit Sainte-Marie-de-Campan:

Hier de hoogtepunten uit de Tour-geschiedenis van de klim, op chronologische volgorde.

1. 1910

   De Tourmalet wordt voor het eerst opgenomen in de Tour. Er ligt nog geen asfalt, maar een zandpad vol losse stenen.
   De Fransman Octave Lapize komt als eerste boven, deels te voet.
   Als hij de Tour-organisatoren passeert, roept hij woedend: "Vous êtes des assassins!" (Jullie zijn moordenaars!).

2. 1913

   De Franse wielrenner Eugène Christophe breekt in de afdaling van de Tourmalet zijn voorvork. De regels bepalen dat renners geen hulp mogen krijgen.
   Hij moet 14 kilometer wandelen naar een smidse in het dorp Sainte-Marie-de-Campan.
   Daar smeedt hij urenlang helemaal zelf zijn fietsvork weer aan elkaar.

3. 1969

   Eddy Merckx zorgde in de rit naar Mourenx voor de verrassing door op de Tourmalet aan te vallen.
   De Tourmalet werd beklommen toen de Tour al lang beslist was en op haar laatste beentjes liep.
   Merckx was in het bezit van de gele trui en had in het voorlopig klassement al een royale voorsprong op zijn tegenstanders.
   Een aanval als klassementsleider werd dus niet verwacht. Toch trok Eddy Merckx in de aanval op de Tourmalet.
   Met een kleine voorsprong kwam hij boven op de top, breidde die voorsprong uit in de afdaling en begon dan aan een onwaarschijnlijke solotocht van meer dan 120 kilometer.
   Onderweg moest hij ook nog over de gevreesde Aubisque, maar Merckx ging gewoon door en bereikte de aankomst in Mourenx met meer dan acht (!) minuten voorsprong op de concurrentie.

4. 1991

   Miguel Indurain legde de basis voor zijn eerste Tourzege door op de Tourmalet een aanval op te zetten met Claudio Chiappucci.
   Samen reden ze onder meer de Amerikaan Greg LeMond in de vernieling.
   Indurain kon zijn eerste gele trui bemachtigen, waarna er nog vele zouden volgen.

5. 2002

   Lance Armstrong dwong bewondering af door op een explosieve wijze de Tourmalet te beklimmen.
   Op voorbeeldige wijze gang gemaakt door zijn ploegmaats, schoot Armstrong als een pijl vooruit in de laatste kilometers van de etappe.
   Niemand van de concurrentie had een antwoord klaar waardoor Armstrong kon triomferen in La Mongie.

6. 2010

   Vanwege het 100-jarig bestaan in de Tour werd de col twee keer beklommen.
   De aankomst lag helemaal boven op de top.

7. 2019

   De Franse wielerheld Thibaut Pinot wint in een zinderende ontknoping op de top van de Tourmalet.
   Hij lost de topfavorieten en bezorgt het Franse publiek een historisch wielerfeest.

8. 2023

   De Tourmalet is de absolute koninginnenrit van deze Tour de France Femmes.
   In een apocalyptisch landschap vol dichte mist en kou demarreert de Nederlandse Demi Vollering op 5 kilometer van de top.
   Ze fietst iedereen op grote achterstand, wint de etappe op de iconische berg en grijpt hiermee de gele trui, die ze niet meer afstaat.

Het officiële klimrecord op de Tourmalet (vanaf de westkant via Luz-Saint-Sauveur) staat op naam van de Sloveen Tadej Pogačar.
Tijdens de Tour de France van 2023 knalde hij de 17 kilometer lange klim omhoog in een recordtijd van 45 minuten en 37 seconden.

Bij de vrouwen staat het absolute klimrecord op de Col du Tourmalet op naam van Demi Vollering met een tijd van 54 minuten en 57 seconden.
Zij reed deze recordtijd tijdens haar legendarische en mistige aanval in de 7e etappe van de Tour de France Femmes in 2023.

In 2001 werd op de top van de Tourmalet een monument opgericht voor Jacques Goddet, de man die meer dan vijftig jaar lang directeur was van de Tourorganisatie.
Goddet was geboren in 1905 en dus bijna even oud als de Tour zelf (voor het eerst georganiseerd in 1903).
Jarenlang was hij het gezicht van de Tour de France.
Goddet was ook journalist bij de organiserende sportkrant L'Equipe, waar hij met zijn scherpe pen de heldendaden van de renners graag in de verf zette.
Goddet overleed in het jaar 2000.

Elk jaar is er een prijs voor de eerste renner die in de Tour de top van de Col du Tourmalet passeert, het "Souvenir Goddet".

24 juni 2012

Om 10:00 stappen we op de fiets en rijden naar het plaatsje Luz-Saint-Sauveur.
Dit dorp ken ik alleen van de televisie als de renners op weg zijn naar de legendarische Col du Tourmalet.

Deze col werd in 1910 voor de eerste keer beklommen tijdens de Tour de France.
De weg was onverhard en de renners kregen met extreme weersomstandigheden te maken zoals hagelbuien en sneeuw.
Een uitgeputte renner riep de Tourdirectie toe dat men moordenaars waren. Men kreeg van alle kanten veel kritiek.
Toch bleef de Tourmalet onderdeel van het parcours en is tot op heden nog steeds de meest beklommen col in de Tour.
De Fransman Octave Lapize kwam destijds als eerste boven op de Tourmalet en won uiteindelijk de Tour van 1910.

De Tourmalet heeft een grote naam en een magische uitstraling.
In het dorp staan al borden die ons in de juiste richting wijzen.
Van tevoren heb ik het profiel van de klim bekeken en ik weet dat er een dikke 18 km geklommen moet gaan worden.
De weg is prima en bevat aanvankelijk weinig bochten.
Elke kilometer wordt aangeduid via een bord met de hoogte en het gemiddelde stijgingspercentage van de komende kilometer.
Deze informatie is overigens niet zo waardevol als je aanvankelijk denkt.
De % zijn zeer onregelmatig en zo kan het gebeuren dat het binnen een kilometer 3% is en daarna stukken heeft van 13%.
Zeer lastig om in je ritme te komen.

Na zo'n 10 kilometer bereik ik de boomgrens en wordt het allemaal wat overzichtelijker.
Een grote parkeerplaats doemt op waarna een paar haarspeldbochten je door de prachtige groene weides voert.
Dit is het mooiste deel van de klim. Je kunt al zien waar je heen moet en de natuur is overweldigend.
In het laatste deel nog een paar mooie slingers en de top komt in zicht.

Boven op de top is een winkeltje, een monument voor Jacques Goddet en een monument in de vorm van een grote renner ter nagedachtenis aan Octave Lapize, de eerste bedwinger van de Tourmalet in 1910.
De eerste col in de Pyreneeën is nu voor mij ook een feit. Een heerlijk gevoel.